Güneş tutulmasının ardından, gökyüzünde bir başka muhteşem olay olan Ay tutulması bizi bekliyor. Üç yıl boyunca beklenen son tam Ay tutulması, 8 Kasım 2022’de gerçekleşecek. Bir sonraki tam Ay tutulması ise 14 Mart 2025’te olacak. Ancak bu süre zarfında kısmi ve yarı gölgeli Ay tutulmalarını izlemeye devam edeceğiz. 8 Kasım’da dolunay evresinde Ay, tam bir Ay tutulması yaşayacak.
Ay Tutulması Nedir?
Ay tutulması, Güneş ve Ay tutulmaları, evrende meydana gelen önemli gök olayları arasında yer almaktadır. Bu çarpıcı olaylar, tüm dünyanın ilgisini aynı anda gökyüzüne çekiyor. Bu kez, tam bir Ay tutulmasına tanıklık edeceğiz. Kısaca ifade etmek gerekirse, Dünya Ay’ın gölgesine girdiğinde Güneş tutulması, Ay Dünya’nın gölgesine girdiğinde ise Ay tutulması gerçekleşir. TÜBİTAK’ın aktardığına göre, bir yıl içerisinde en az iki tutulma (her ikisi de Güneş tutulması) ve en fazla yedi tutulma (dört Güneş, üç Ay veya beş Güneş, iki Ay tutulması) gerçekleşebilir. Ay tutulmasının üç türü vardır: Tam Ay tutulması, parçalı Ay tutulması ve yarı gölge tutulması. 8 Kasım’da tam Ay tutulması gerçekleşecek.
Tam Ay Tutulması Nedir? Neden Kanlı Ay Deniyor?
Ay, Dünya’nın gölgesinden geçecek şekilde Güneş, Dünya ve Ay aynı hizaya geldiğinde bir Ay tutulması meydana gelir. Tam bir Ay tutulmasında, Ay’ın tamamı, Dünya’nın ‘umbra’ adı verilen gölgesinin en karanlık kısmına düşer.
Peki, Ay tutulmalarına neden “Kanlı Ay” denir? Ay tam gölgedeyken, kırmızımsı bir renk alır. Bu fenomen nedeniyle Ay tutulmalarına bazen “Kanlı Ay” denilmektedir. NASA, bu durumu şöyle özetliyor: “Ay, Dünya’nın gölgesinin veya umbranın iç kısmına doğru hareket eder. Dünya atmosferinden geçen güneş ışığının bir kısmı, Ay’ın yüzeyine ulaşarak onu loş bir şekilde aydınlatır. Daha kısa dalga boylarına sahip renkler -maviler ve menekşeler – kırmızı ve turuncu gibi daha uzun dalga boylarına sahip renklerden daha kolay dağılır. Bu nedenle, Ay tutulması sırasında Ay, turuncu veya kırmızımsı bir görünüm alır.” Yani Ay, NASA‘nın belirttiği gibi, Dünya’nın gölgesinde kalsa da bir miktar güneş ışığına maruz kalır. Dünyanın atmosferinden geçerken, mavi gibi kısa dalga boyundaki renklerin büyük kısmı atmosfer tarafından filtrelenir ve bu sebeple Ay kırmızı görünür. Bu arada, bu renkle ilgili önemli bir detay bulunmaktadır: Tutulma sırasında Dünya atmosferinde ne kadar fazla toz veya bulut varsa, Ay o kadar kırmızı görünür.
Meteoroloji, bu kırmızı rengin nedenini şu şekilde paylaşıyor: Güneş ile Dünya’nın arasına Ay girerse Güneş Tutulması; Güneş ile Ay arasına Dünya girerse Ay Tutulması meydana gelir. Güneş ışınları atmosferden geçerken kısa dalga boyları mavi renkte ışık dağılımı gösterir ki bazen Mavi Yeni Ay veya Mavi Dolunay meydana gelir. Uzun dalga boyundaki kırmızı ışık atmosferde dağılmadan ilerler. Bu yüzden de aslında gün içinde gökyüzünü masmavi görürken, gün doğarken ve batarken kızıla çalan bir renge bürünür. Tutulma esnasında da Ay’ı bu kızıl dalga boyları aydınlattığından dolayı, kızıla çalan-kırmızı-kan renginde bir renkte görürüz. Bu yüzden de “Kanlı Ay Tutulması” denir.
- Ay Olmasaydı Ne Olurdu?
Neden Kunduz Ayı Adı da Veriliyor?
Kasımpatı dolunayı, kunduzların bu ayda kış hazırlığı yapmasından dolayı Kızılderili almanağında “Kunduz ayı” olarak bilinir. NASA’ya göre Ay tutulmasını gözlemlemek için herhangi bir özel ekipmana ihtiyaç yoktur; ancak dürbün veya teleskop kullanmak, görünümü ve kırmızı rengi iyileştirecektir. Parlak ışıklardan uzak karanlık bir ortam, en iyi gözlem koşullarını sağlar.
Ay Tutulması Saat Kaçta?
Ay tutulması, Türkiye saati ile 11.02’de Ay’ın Dünya’nın yarı gölgesine girmesiyle başlayacak. NASA’ya göre, Ay, Dünya’dan 242.740 mil (390.553 km) uzaklıkta olacak.
Ay Tutulması Türkiye’den İzlenebilecek mi?
Tam Ay tutulması, Türkiye’den gözlemlenemeyecek. NASA’ya göre fenomenin en azından bir kısmı, Doğu Asya, Avustralya, Pasifik, Kuzey Amerika ve Orta Amerika’da görülebilecek. Tam Ay tutulmasının izlenebileceği adreslere buradan bakabilirsiniz: TimeandDate.
Ay Tutulması Canlı İzle
Tam Ay tutulmasının süresi 85 dakika olacak. Bu adreslerden Ay tutulmasını canlı olarak izleyebilirsiniz: Astrofizikçi Gianluca Masi tarafından yürütülen çevrimiçi Sanal Teleskop Projesi, Ay tutulmasının canlı akışını sunacak. TimeandDate, 8 Kasım’da tam Ay tutulması için canlı yayın yapacak. Arizona, Flagstaff’taki Lowell Gözlemevi de Ay tutulmasının canlı akışını sunacak. California, Los Angeles’taki ünlü Griffith Gözlemevi, Ay tutulmasıyla ilgili kendi canlı yayınını gerçekleştirecek.
Ay’ın Şekli Nasıldır?
NASA’nın belirttiğine göre, Ay, kusurlu bir küre şeklindedir. Uzaktan bakıldığında neredeyse yuvarlak görünmektedir. Yakından bakıldığında, Ay’ın yüzeyi dağlar, vadiler ve kraterlerden oluşan üç boyutlu bir manzaraya sahiptir. Eğer Ay’a yakından bakmak istiyorsanız, bu 3B haritayı inceleyebilirsiniz.
