Neandertallerin Zekası ve Beyin Gelişimi Üzerine Yeni Araştırmalar
Neandertaller, uzun bir süredir daha az zeki ve daha kaba bir tür olarak tanıtılmakta. Ancak son araştırmalar, modern insan ile Neandertallerin beyin gelişiminde önemli farklılıklar olduğunu ortaya koyuyor. Bu araştırmalar, insan kök hücrelerinden laboratuvar ortamında yetiştirilen farelere, dağ gelinciklerine ve “mini beyin” olarak adlandırılan organoidlere bir Neandertal beyin geninin yerleştirilmesi sürecini içeriyor.
Deneyler, Neandertal geninin, bilim insanlarının modern insanın üstün bilişsel yeteneklerini açıklayabileceğini öne sürdüğü, beynin korteksindeki nöronların daha yavaş yaratılmasıyla bağlantılı olduğunu gösteriyor. Max-Planck Institute of Molecular Cell Biology and Genetics’te bu çalışmayı yöneten Wieland Huttner, “Daha fazla nöron üretmek, daha yüksek bilişsel işlevlerin temelini oluşturuyor” diyerek, “Bunun, modern insanların bilişsel olarak Neandertallerden daha iyi olduğuna dair ilk ikna edici kanıt olduğunu düşünüyoruz” ifadesini kullandı.
Modern insanlar ve Neandertaller, yaklaşık 400.000 yıl önce atalarımızın Afrika’da kalması ve Neandertallerin daha kuzeye, Avrupa’ya doğru göç etmesiyle ayrı soylara ayrıldılar. Yaklaşık 60.000 yıl önce, modern insanların Afrika’dan toplu göçü, bu iki türü tekrar bir araya getirdi ve birbirleriyle etkileşimde bulundular. Günümüzde, Afrika kökenli olmayan modern insanların %1-4 oranında Neandertal DNA’sı taşıdığı bilinmektedir. Ancak, yaklaşık 30.000 yıl önce, eski kuzenlerimiz ayrı bir tür olarak ortadan kayboldu ve Neandertallerin neden yok olduğu sorusu hala bir gizem olarak kalıyor.
Liège Üniversitesi’nden Profesör Laurent Nguyen, “Somut bir gerçek şu ki, Homo sapiens nereye giderse gitsin, oradaki diğer türlerle rekabet edecekti. Bu durum biraz garip” diyerek, “Bu insanlar [Neandertaller], bizden çok önce Avrupa’daydılar ve çevrelerine, patojenler de dahil olmak üzere, adapte olmuş olmalıydılar. Asıl soru, neden onları geride bırakabildik” diye ekliyor.
Bazı araştırmacılar, atalarımızın entelektüel bir üstünlüğe sahip olduğunu öne sürüyor. Ancak yakın zamana kadar bu hipotezi bilimsel olarak test etmenin bir yolu yoktu. Son on yıl içinde, Sibirya’da bulunan fosilleşmiş bir parmaktan elde edilen Neandertal DNA’sının başarılı bir şekilde dizilimi, Neandertal biyolojisinin bizimkinden nasıl farklı olduğuna dair yeni anlayışların önünü açtı.
En son yapılan deneyler, gelişmekte olan beyindeki nöronal üretimde önemli bir rol oynayan TKTL1 adlı bir gene odaklanıyor. Bu genin Neandertal versiyonu, insan versiyonundan bir harf ile farklılık gösteriyor. Bilim insanları, Neandertal varyantının farelere yerleştirilmesiyle, özellikle bilişsel işlevlerin çoğunun bulunduğu beynin ön lobunda daha az nöron üretimine yol açtığını tespit ettiler. Ayrıca, genin etkisini, gelişmekte olan beynin temel yapılarını kopyalayan organoidler olarak adlandırılan laboratuvar ortamında yetiştirilen dokularda ve gelinciklerde de test ettiler.
Çalışmanın baş yazarı Anneline Pinson, “Bu durum, Neandertal beyninin kaç nörona sahip olduğunu kesin olarak bilmesek de, modern insanların beynin ön lobunda, [bu genin] aktivitesinin en yüksek olduğu yerde, Neandertallerden daha fazla nörona sahip olduğunu varsayabileceğimizi gösteriyor” dedi. Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nde insan kökenleri araştırmaları başkanı Chris Stringer, bu çalışmayı öncü olarak nitelendirerek, insan evriminin temel bulmacalarından biri olan, neden geçmişteki tüm insan çeşitliliğine rağmen günümüzde sadece bizlerin kaldığı sorusunu ele almaya başladığını belirtti. Stringer, “Pek çok farklı teori ortaya atıldı; daha iyi araçlar, daha iyi silahlar, uygun dil, sanat ve sembolizm, daha iyi beyinler” diyerek, “Sonuç olarak, bu durum, beyinlerimizin neden Neandertallerinkinden daha iyi performans gösterdiğine dair bir ipucu sağlıyor” dedi.
Daha fazla nöron, beynin temel bilgi işlem kapasitesine işaret etse de, bu durum otomatik olarak daha akıllı bir insan türü anlamına gelmiyor. İnsan beyni, bazı şempanze türlerinin beyinlerinin yaklaşık iki katı nöron içermektedir. Nguyen, son çalışmanın modern insanın üstün zekasının kesin kanıtı olmadığını, ancak Neandertallerin beyin gelişiminde anlamlı farklılıklar olduğunu gösterdiğini vurguladı.
