Şempanze ve İnsan: İlginç Bir Deney
Şempanze gibi son derece zeki hayvanların, insan gibi yetiştirildiğinde insana benzer bir zeka seviyesine ulaşıp ulaşamayacakları, birçok araştırmacının ve meraklının ilgisini çekmiştir. Eğer siz de bu soruyu düşündüyseniz, yalnız olmadığınızı belirtmekte fayda var. Yıllar önce, bu sorunun cevabını bulmak için bir çift bilim insanı, oldukça sıra dışı bir yöntemle bir deney gerçekleştirdi.
Winthrop ve Luella Kellogg adındaki bu bilim insanları, kurtlar tarafından büyütülen ve hayatları boyunca neredeyse tamamen vahşi kalan iki çocuğun vakasına büyük bir ilgi duydular. Winthrop Kellogg, karşılaştırmalı psikolog olarak 1900’lerin başından ortalarına kadar zeki hayvan türlerini anlama üzerine çalışmalar yapmıştı. Indiana Eyalet Üniversitesi’nde bir hayvan uyarıcı laboratuvarı yürüttükten sonra, Florida Eyalet Üniversitesi’nde de bu çalışmalara devam etmeyi planlıyordu.
Donald adında bir çocukları olduğunda, Kellogg çiftinin aklında bir plan belirdi: Donald’ın yanında bir bebek şempanze yetiştirerek, her iki çocuğun gelişimlerini yan yana izleyeceklerdi. Böylelikle, şempanzelerin insan gibi davranıp davranamayacaklarını test etmenin, bir şempanzeyi insan olarak yetiştirmekten daha iyi bir yolu olabileceğini düşündüler.
1931’de, yedi buçuk aylık bir şempanze olan Gua, Kellogg ailesinin yanına alındı. Gua, aileyle tanıştırıldığında Donald henüz 10 aylıktı; yani ikisi de neredeyse yaşıt sayılırdı. Aile, Gua ve Donald’ı kardeş olarak kabul etti ve buna göre yetiştirdi. Gua, sürekli ilgi gördü, ona bir bebek insan gibi öğrenme görevleri verildi ve dokuz aylık çalışma süresi boyunca kıyafetler ve bebek bezleri giydirildi. İkisinin farklı görevlerdeki performanslarını karşılaştıran bir belgesel de yayınlandı.
Gua, esaret altındaki herhangi bir şempanze gibi iyi motor becerileri ve fiziksel güç kazanarak başarılı bir gelişim gösterdi. Bir gazete haberinde, Gua’nın dik yürüdüğü ve 20 basit komuta cevap verebildiği belirtiliyordu. Hatta, Gua’nın 12 aylık Donald’dan “daha akıllı” olduğu bile iddia edildi. Ancak, zamanla belirgin farklılıklar ortaya çıkmaya başladı. Donald, insanları tanımlamak için fiziksel görünüm ve yüzleri kullanırken, Gua’nın aklına gelen ilk şey kokular ve giydikleri kıyafetlerdi.
Donald 16 aylıkken kelimeler kurmaya başladı fakat Gua, konuşma yetisine sahip olamadı. Gua, ilk başlarda erken görevlerde oldukça başarılı olsa da, zamanla beyni Donald’ın gelişim seviyesine ulaşamayacak kadar yetersiz kaldı. Beklendiği gibi, bir şempanzenin ailede bulunması Donald’a olumsuz etkiler yapmaya başladı; Donald, Gua’nın çıkardığı sesleri taklit etmeye başladı. Deney, Gua’nın daha insan benzeri bir gelişim göstermesi hedeflenirken, Donald’ın daha çok şempanze davranışları sergilemesine neden oldu.
Dokuz ay sonra, deney durduruldu. Gua, Florida’daki Yerkes Bölgesel Primat Araştırma Merkezine geri gönderildi ve burada bir yıldan kısa bir süre sonra zatürre nedeniyle hayatını kaybetti. Günümüz etik standartlarına göre alışılmışın dışında ve son derece tartışmalı bir çalışma olsa da, bu deney bazı büyüleyici sonuçlar ortaya çıkardı. 1900’lerde hayvanların, özellikle primatların, insanlardan daha zeki olabileceğine dair kanıtlar mevcutken, bu gelişmelerin yalnızca sınırlı bir noktaya kadar devam edebileceği anlaşıldı. Bazı primatların kelimeleri oluşturmak için ses yeteneklerine sahip olduğu gösterilmiş olmasına rağmen, bu yeteneklerin beyin gelişimi ile birleşmediği gözler önüne serildi. Yani, insanlarla karşılaştırıldığında, bazı primatlar belirli ölçütlerde daha zeki olsalar da, şempanzelerin insan gibi yetiştirilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
