Yeni Bir Kimyasal Bileşik: Trioksitler
Bilim insanları, Dünya’nın atmosferinde insan sağlığı ve küresel iklim için tehdit oluşturabilecek yeni bir tür aşırı reaktif madde tespit ettiler. Kopenhag Üniversitesi’nden araştırmacılar, trioksitlerin, yani birbirine bağlı üç oksijen atomuna sahip kimyasal bileşiklerin atmosferik koşullar altında oluştuğunu gösterdi. Bu trioksitler, peroksitlerden daha reaktiftir ve bu durum onları oldukça tehlikeli hale getirmektedir.
Prof. Henrik Grum Kjærgaard, Kopenhag Üniversitesi Kimya Bölümü’nde yaptığı açıklamada: “Artık bunu kanıtlamayı başardık” dedi. Ek olarak, “Keşfettiğimiz bileşiklerin türü, yapılarında benzersizdir. Aşırı derecede oksitleyici özellikleri nedeniyle, muhtemelen henüz keşfedemediğimiz bir grup etkiye sahipler.” şeklinde belirtti.
Hidrotrioksitler: Tamamen Yeni Bir Kimyasal Sınıf
Tespit edilen trioksitler, hidrotrioksitler (ROOOH) olarak adlandırılan tamamen yeni bir kimyasal bileşik sınıfını temsil ediyor. Bu bileşikler, iki tür radikal arasındaki reaksiyonlarla oluşuyor; bu radikaller, en az bir eşleşmemiş elektron içeren moleküller olarak tanımlanıyor.
Araştırmacılar, oldukça hassas kütle spektrometreleri ve 1 bar hava basıncında oda sıcaklığında düzenlenen laboratuvar deneyleri ile hidrotrioksitlerin, izopren ve dimetil sülfit gibi bilinen birçok maddenin atmosferik bozunması sırasında oluştuğunu kanıtladı. İzopren, birçok bitki ve hayvan tarafından üretilen ve doğal kauçuğun ana bileşeni olan bir polimerdir; bu da onu atmosfere en sık yayılan organik bileşiklerden biri yapmaktadır.
Çalışma, atmosfere salınan izoprenin yaklaşık %1’inin hidrotrioksitlere dönüştüğünü göstermektedir. Ancak araştırmacılar, neredeyse tüm kimyasal bileşiklerin atmosferde hidrotrioksitler oluşturacağını ve bu bileşiklerin ömrünün dakikalardan saatlere kadar değişebileceğini tahmin ediyor. Bu süre, diğer birçok atmosferik bileşikle reaksiyona girecek kadar kararlı hale gelmelerini sağlıyor.
Atmosferdeki Konsantrasyon ve Sağlık Üzerindeki Etkileri
Araştırmacılar, atmosferdeki hidrotrioksit konsantrasyonunun yaklaşık 10 milyon / cm³ olduğunu tahmin ediyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse, OH (peroksit) radikalleri ise atmosferde yaklaşık bir milyon konsantrasyonda bulunmaktadır. Doktora öğrencisi ve çalışmanın ikinci yazarı Jing Chen, “Artık doğrudan gözlem yoluyla, bu bileşiklerin atmosferde gerçekten oluştuğunu, şaşırtıcı derecede kararlı olduklarını ve hemen hemen tüm kimyasal bileşiklerden oluştuğunu gösterebiliriz.” dedi. Ayrıca, “Bütün spekülasyonların sona ermesi gerektiğini düşünüyorum.” şeklinde de ekledi.
Araştırma ekibi, hidrotrioksitlerin aerosoller olarak bilinen ve sağlık için tehlike oluşturabilecek küçük havadaki partiküllere nüfuz edebileceğini belirtiyor. Prof. Kjærgaard, “Muhtemelen aerosollere girecekler ve burada yeni etkilere sahip yeni bileşikler oluşturacaklar. Aerosollerde solunduğunda zararlı olan yeni maddelerin oluştuğunu düşünmek oldukça kolay. Ancak bu potansiyel sağlık etkilerini ele almak için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.” dedi.
İklim Üzerindeki Olası Etkiler
Araştırmacılar, hidrotrioksitlerin aerosol üretimini etkileyerek iklim üzerinde de bir etkiye sahip olabileceğini belirtmektedir. Yardımcı yazar ve doktora öğrencisi Eva R. Kjærgaard, “Güneş ışığı aerosoller tarafından hem yansıtıldığı hem de emildiği için, bu, Dünya’nın ısı dengesini, yani Dünya’nın emdiği ve uzaya geri gönderdiği güneş ışığının oranını etkiler. Aerosoller maddeleri emdiğinde büyürler ve bulut oluşumuna katkıda bulunarak Dünya’nın iklimini etkileyebilirler.” dedi.
Araştırmacılar, hidrotrioksitlerin keşfinin, bilim insanlarının yayılan kimyasalların etkilerini daha iyi anlamalarına yardımcı olacağını umuyor. Çalışma, Science dergisinde yayımlandı.
