Antik Maya Uygarlığının İlginç Ritüeli
Antik Maya uygarlığı, yöneticilerinin ölümünden sonra ne yapılacağına dair oldukça ilginç bir yöntem geliştirmiş olabilir: Onları bir top haline getirip, bu top ile “pelota” adı verilen oyunu oynamak. Pelota, dünyanın en eski takım sporlarından biri olarak kabul edilir ve günümüzde Orta Amerika’nın bazı bölgelerinde yerli topluluklar tarafından hala oynanmaktadır. Neyse ki, artık bu oyunda yöneticilerin kalıntılarından yapılan toplar kullanılmamaktadır.
Bu ilginç spor geleneğinin kanıtları, Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü’nden (INAH) arkeolog Juan Yadeun Angulo tarafından ortaya konmuştur. Angulo ve ekibi, Güney Meksika’daki Toniná tapınak kompleksini kazarken insan külleri, kauçuk, kömür ve bitki köklerinin bir karışımını içeren 400 çömlek bulmuşlardır. INAH tarafından yapılan açıklamada, “Maya bölgesi hakkındaki yazılı kayıtlarla [bu bulgu] çapraz referans alındıktan sonra, yakılan kalıntıların ritüel Pelota oyununda kullanılan lastik topları üretmek için kullanıldığı anlaşılmaktadır” denilmiştir.
Toniná, MS 500 ile 687 yılları arasında Klasik Maya dönemine ait bir geçmişe sahiptir ve bir zamanlar pelota’nın oynandığı batık bir top sahası barındırıyordu. Bulunan çömlekler, Yadeun Angulo’nun ölen yöneticilerin ritüel dönüşümü için ayrıldığı bir mahzende, Güneş Tapınağı’nın yaklaşık 8 metre altında gizli bir şekilde ortaya çıkarılmıştır. Bu hipotez, büyük ölçüde Toniná’daki pelota sahasının sınırlarını belirleyen üç puanlama çemberine kazınmış mesajlara dayanmaktadır.
Bu yazıtlara göre, üç eski yönetici, 260 günlük bir “dönüşüm” sürecinden geçtikleri “Ölüler Mağarası”na götürülmüştür. Oymalar, özellikle 1 Eylül 775’te ölen Wak Chan Káhk, 1 Nisan 776’da ölen Aj Kololte ve 722’de ölen Káwiil Kaan adlı bir kadını tanımlamaktadır. INAH’ın belirttiğine göre, bu üç yöneticinin küllerinden elde edilen kükürt muhtemelen pelota toplarının yapımında kullanılan kauçuğun vulkanizasyonunda görev almıştır.
Yadeun Angulo, “Maya’nın yöneticilerinin [ölü] bedenlerini yaşayan bir güce, insanları harekete geçirecek bir şeye dönüştürmeye çalıştıklarını bilmek aydınlatıcıdır” diyerek, bu sürecin önemini vurgulamıştır. Ek olarak, “Topların içeriğine dahil edildiklerine dair kanıtlarımız var. Klasik dönemde toplar devasa boyutlardaydı” şeklinde bir açıklama yapmıştır.
