Amazon Yağmur Ormanları Tehlikede: 2050’ye Kadar Çöküş Riski
Yeni bir araştırmaya göre, Amazon yağmur ormanları, küresel ısınma ve ormansızlaşma gibi insan kaynaklı baskıların birleşimiyle, kısmen ya da en kötü senaryoda tamamen çökmeye doğru ilerliyor. Bu korkutucu durum, 2050 yılına kadar gerçekleşebilir. Araştırmanın baş yazarı Bernardo Flores, “Potansiyel olarak büyük ölçekli bir yıkılma noktasına yaklaşıyoruz ve daha önce düşündüğümüzden (hem yerel ölçeklerde hem de tüm sistem genelinde) daha yakın olabiliriz.” şeklinde konuştu.
Araştırmacılar, bu sonuca ulaşmak için bilgisayar modelleri ve geçmiş gözlemlerden elde edilen verileri kullandılar. Dünyanın en büyük yağmur ormanlarının maruz kaldığı beş temel stres etkeni belirlendi: küresel ısınma, yıllık yağış, yağış mevsimselliği yoğunluğu, kurak mevsimin uzunluğu ve ormansızlaşma. Bu stres etkenleri, yerel, bölgesel veya toplam çöküşü tetikleyebilecek eşik değerlerinin nerede olabileceğini ve küçük bir stresin bile ciddi bir ekosistem değişikliğine neden olabileceği bir “yıkılma noktası” oluşturmak için analiz edildi.
Araştırmanın ilgi çekici bulduğu temel unsur, bu tetikleyicilerin birleşimiydi. Yazarlar, 2050 yılına kadar Amazon yağmur ormanlarının %10 ila %47’sinin, “beklenmeyen ekosistem geçişlerini tetikleyebileceği ve bölgesel iklim değişikliğini potansiyel olarak şiddetlendirebileceği” kadar karmaşık streslerle karşı karşıya kalacağını tahmin ediyor. Flores, “Amazon’un merkezinde birleşen bozulmalar giderek yaygınlaşıyor” diyerek durumu özetledi ve ekledi: “Bu bozulmalar sinerji içinde hareket ederse, batı ve orta Amazon’un nemli ormanları gibi daha önce dirençli olduğu düşünülen bölgelerde beklenmedik ekosistem geçişlerini gözlemleyebiliriz.”
Karbon Salınımı ve İklim Üzerindeki Etkiler
Böylesine büyük çaplı bir değişim, yalnızca yağmur ormanlarının kendisini etkilemekle kalmayacak; aynı zamanda küresel iklim üzerinde de yıkıcı etkilere yol açacaktır. Amazon’daki muazzam ormanlar, iklimi küresel ölçekte etkileyen devasa bir karbon yutucu olarak görev yapmaktadır. Ancak, ormanların yok olması ve iklim değişikliği, bu ormanların daha önce yuttuğundan çok daha fazla karbon salmasına neden olabilir. 2021’de gerçekleştirilen bir araştırma, bu durumun halihazırda gerçekleşmekte olabileceğini öne sürdü. Bu, Amazon yağmur ormanlarının özellikle kısır bir döngüye girmesine yol açabilir.
Çalışmanın yazarlarından Dr. Adriane Esquivel-Muelbert, “Artan sıcaklıkların, aşırı kuraklıkların ve yangınların orman fonksiyonlarını etkileyebileceğini ve hangi ağaç türlerinin orman sistemine entegre olabileceğini değiştirebileceğini gösteren kanıtlarımız var.” ifadesini kullanarak durumu vurguladı ve sözlerine şöyle devam etti: “Küresel değişimin hızlanmasıyla birlikte, orman kaybının kendini onarmak yerine güçlendirdiği pozitif geri bildirim döngüleri görme olasılığımız artıyor.”
Bu çalışma, Nature dergisinde yayınlanmıştır.
