Eski Kitapların Kokusu: Bir Kültürel Mirasın İzleri
Dijital okuyucuların yükselişi ile birlikte, fiziksel kitapların çekiciliği giderek azalıyor olsa da, hâlâ eski kitapları tercih eden birçok okur bulunuyor. Bir araştırmaya göre, eski kitapların kendine has kokusu, bu eserlerin beğenilmesinde önemli bir rol oynuyor. Eski kitapların kokusu, sadece hikayelerde ve şiirlerde kendine yer bulmakla kalmıyor; aynı zamanda bir cildin durumunu değerlendirmek için de kritik bir gösterge olarak kullanılıyor.
Eski kitaplara özgü kokuların kaynağı olan uçucu organik bileşikler, hasar görmemiş olmalarına rağmen, ekstra koruma ihtiyacı duyan eserlerin tanımlanmasında yardımcı olabiliyor. University College London’dan Profesör Matija Strlič, bu alanda öncü isimlerden biri olarak, konuya dair çok sayıda makalenin yazarıdır. Strlič ve ekip arkadaşları, “Material Degradomics” başlıklı çalışmalarında, kağıt üzerindeki mürekkep ve lignin içerikli reçinelerin zamanla parçalanması sonucu oluşan çeşitli uçucu bileşikleri tanımlamışlardır.
Bu çalışma, kağıdın asetik asit gibi bileşenler ürettiğini ortaya koymaktadır. Strlič, sonraki bir makalede belirli kokuların kültürel miras olarak değerlendirilebileceğini ve tarihi kağıt kokusunu bir vaka çalışması olarak ele aldığını önermiştir. Bu bağlamda, Strlič’in kitaplardan bahsederken, şarap veya kahve çeşitlerini anlatır gibi bir üslup kullanması oldukça dikkat çekicidir.
Strlič’in bahsettiği tüm bileşenlerin ortak noktası, değişen konsantrasyonlardaki etkileşimlerinin, daha yaygın kokulardan ziyade daha ince ve karmaşık bir koku profili oluşturmasıdır. Compound Chemistry, eski kitaplarda karşılaşılan altı önemli molekülü rapor etmektedir (asetik asit bunlar arasında yer almamaktadır), bu da eski kitapların kokusundaki çeşitliliği göstermektedir. Bu bileşikler arasında, özellikle baharatlı bir tat katan vanilin ve badem kokusu veren benzaldehit dikkat çekmektedir.
Bu bileşiklerden biri olan toluen, genellikle boya incelticisi ve kalıcı belirteçlerdeki baskın koku olarak tanınsa da, bibliyofiller için tanıdık bir hale gelmiş bir inhalan olarak da kullanıldığı bilinmektedir. Toluenin aşırı kullanımı birçok ciddi yan etkiye yol açabilir; ancak bugüne kadar kimsenin eski kitaplarla uzun süre temas etmesinden dolayı aşırı doza maruz kaldığına dair bir rapor bulunmamaktadır.
Yeni kitaplar, kısmen bileşenlerinin daha az bozulmuş olması ve son yüzyılda kullanılan daha düşük lignin içeren kağıtlar nedeniyle aynı özgün kokuyu taşımamaktadır. Bir kitabın sahip olduğu bileşenler ve dolayısıyla kokusu, ne zaman yazıldığı ve hangi malzemelerin kullanıldığına göre değişkenlik gösterir. Bahsedilen makaleler ACS Sensors, Analytical Chemistry ve Heritage Science dergilerinde yayınlanmıştır.
