İngiltere’nin istihbarat teşkilatı GCHQ, İkinci Dünya Savaşı sırasında kritik bir rol oynayan şifre kırıcı bilgisayarın daha önce hiç görülmemiş görüntülerini kamuoyuyla paylaştı. Bu görüntülerin yayınlanmasının nedeni, makinenin Bletchley Park’a varışının 80. yıldönümü olmasıdır. Colossus bilgisayarı, dünyanın ilk programlanabilir, elektronik ve dijital bilgisayarı olarak tarihe geçmiştir.
Bu devrim niteliğindeki bilgisayar, savaş sırasında Adolf Hitler ve onun çevresindekilerle üst düzey Alman generalleri arasındaki gizli mesajları çözmek amacıyla tasarlanmıştır. Colossus’un temel görevi, Lorenz şifresi ile kodlanmış Alman radyo mesajlarını deşifre etmekti. Yaklaşık 2.500 valf kullanarak örüntüleri tanıyabilen Colossus, şifre makinesinin 12 çarkının ayarlarını belirlemek için istatistiksel analizler gerçekleştirebiliyordu.
Bu muazzam bilgisayar, savaşın sonunda 550 kişi tarafından işlenen 63 milyon karakterlik Almanca mesajların şifresini çözmeyi başardı. Colossus’un en önemli başarılarından biri, Hitler’in Haziran 1944’teki D-Day çıkarmasının Normandiya sahilleri yerine Calais’de olacağı yönündeki müttefiklerin yanıltma planını doğrulamasıydı. Tarihçiler, Colossus’un ve diğer bilgisayarların savaşın süresini kısaltarak birçok yaşamı kurtardığı düşüncesindedir.
Colossus, İngiliz Genel Posta Ofisi mühendisi Tommy Flowers liderliğindeki bir mühendis ekibi tarafından geliştirilmiştir. Ünlü matematikçi ve kriptolog Alan Turing bu projede doğrudan yer almamış olsa da, onun çalışmalarından ilham alınmıştır. Devasa cihaz, savaş yıllarında Müttefiklerin şifre kırma faaliyetlerinin merkezi haline gelen Milton Keynes’teki sakin bir kır evi olan Bletchley Park‘ta konumlandırılmıştır.
Buna rağmen, Colossus uzun yıllar boyunca son derece gizli bir devlet sırrı olarak kalmıştır. Cihazın varlığı 1975 yılında ortaya çıkmış, ancak proje hakkında önemli bilgiler ancak 2000’li yılların başına kadar kamuoyuna açıklanmamıştır. Ne yazık ki, orijinal Colossus bilgisayarı artık mevcut değildir. Savaş sonrası Soğuk Savaş paranoyası nedeniyle, Bletchley Park’taki 10 Colossus makinesinden 8’i, teknolojinin Sovyetler Birliği’nin eline geçmemesi için hızla sökülmüştür. İngiliz İstihbaratı tarafından saklanan kalan 2 makine ise 1960’larda imha edilmiştir.
Bununla birlikte, Bletchley Park’taki Ulusal Bilgisayar Müzesi’nde, ziyaretçilerin görebileceği tamamen çalışan bir Colossus bilgisayar rekonstrüksiyonu bulunmaktadır. Bu rekonstrüksiyon, tarihin bu önemli parçasını ve bilgisayar biliminin evrimindeki yerini kutlamaktadır.
