Geçtiğimiz hafta İtalya’da, gökyüzünde kısa bir süreliğine muazzam bir kırmızı daire belirdi. Saniyeler içinde kaybolan bu etkileyici görüntü, adeta kırmızı bir çöreğin tozunun serpilmesi gibi görünüyordu ve doğal olarak büyük bir heyecan yarattı. Ancak bu olağanüstü olay, aslında ELVES olarak bilinen, nadir bir atmosferik fenomenin sonucuydu.
ELVES Fenomeni Nedir?
ELVES, İngilizce “Emissions of Light and Very Low Frequency Perturbations due to Electromagnetic Pulse Sources” kelimelerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır. Türkçeye çevrildiğinde “Elektromanyetik Darbe Kaynaklarından Kaynaklanan Işık ve Çok Düşük Frekanslı Bozulmalar” anlamına gelir. ELVES fenomeni, şimşek çakması gibi güçlü elektromanyetik darbelerin iyonosferde yarattığı çok parlak ve son derece kısa (bir milisaniyeden daha az) elektriksel ışık patlamalarıdır. Bu patlamalar, iyonosferde 400 km çapına kadar ulaşabilen dev bir halka şeklinde görülür. ELVES, bir ışık emisyonu olup, elektromanyetik darbe kaynaklarından kaynaklanan çok düşük frekanslı oluşumlardan meydana gelir. Kısacası, kuzey ışıklarının alt kenarlarında görülen kırmızı ışık, elektrik boşalmaları neticesinde atmosferdeki nitrojenin uyarılması ile oluşmaktadır. Bu fenomen düz bir şekil alır ve iyonosferde yüzlerce kilometre boyunca uzanabilir.
Tarihçesi ve Keşfi
Bu tuhaf olaylar ilk olarak 1990 yılında, Güneş’i incelemek amacıyla uzaya gönderilen Ulysses sondası tarafından keşfedildi. Ancak, ELVES fenomeni güneş aktivitesi ile doğrudan ilişkili değildir. Aksine, bu oluşumlar gök gürültülü fırtınaların bir yan ürünüdür ve aslında bu fırtınaların çok üzerinde gözlemlenirler. Azot gazıyla etkileşime giren elektronlar, altında meydana gelen olaylar tarafından enerjilendirilmiş olabilir.
Görüntü ve Çekim
Bu etkileyici görüntüyü yakalayan Valter Binotto, daha önce Yılın Vahşi Yaşam Fotoğrafçısı Ödülü’nü kazanmış bir isimdir. Yukarıda yer alan kareyi çekerken, aslında bulunduğu yerden yaklaşık 300 kilometre uzakta bir fırtınayı takip ediyordu. ELVES, gök gürültülü fırtınalarla ilişkili olan tek ilginç fenomen değildir. Üst atmosferde meydana gelen ve henüz tam olarak tanımlanmamış birçok geçici ışık olayı bulunmaktadır. Bu tür olaylar genellikle gök gürültülü bulutların üzerinde oluştuğundan, yerden incelenmeleri oldukça zordur.
