Bilim insanları, neredeyse %100 ölümcül olan “zombi geyik hastalığı”nın insanlara bulaşma olasılığından endişe duymaktadır. Kronik zayıflama hastalığı olarak bilinen bu durum, enfekte ettiği hemen hemen her hayvanı öldüren ve ABD genelinde geyik popülasyonlarında hızla yayılan bulaşıcı bir nörolojik hastalıktır. Bu hastalığın temel nedeni, prion adı verilen yanlış katlanmış proteinlerdir.
Enfekte olduktan sonra prionlar, merkezi sinir sistemi boyunca seyahat ederek beyin dokularında ve diğer organlarda birikintiler oluşturur. Son araştırmalar, laboratuvar koşullarında prionların insan hücrelerine bulaşma ve çoğalma yeteneğine sahip olduğunu ortaya koymuştur. İnsanların hastalığı, enfekte geyik eti tüketimi ya da kirlenmiş toprak ve su ile temas yoluyla kapabileceği düşünülmektedir. Araştırmalar, çevredeki unsurlara bağlı olarak prionların bulaşıcılık seviyesinin değişebileceğini ve diğer hayvan türlerini hatta insanları enfekte etme potansiyelinin artabileceğini öne sürmektedir.
Enfekte bir hayvan, şiddetli kilo kaybı, dengesiz yürüyüş ve aşırı halsizlik gibi belirtiler geliştirebilir. “Zombi geyik hastalığı” olarak adlandırılan bu hastalık, beynin bazı bölümlerinin süngerimsi bir yapı kazanmasına neden olur ve hayvanlar ölmeden önce salyalarının akmasına ve boş boş bakmalarına yol açar. Bugün için hastalığın kesin bir tedavisi veya aşısı bulunmamaktadır. Bulaşma yolları tam olarak bilinmemekle birlikte, hayvandan hayvana geçişin enfekte dışkılarla kirlenmiş yem veya su tüketimi yoluyla veya karkaslara maruz kalma yoluyla gerçekleştiği düşünülmektedir.
Çiftliklerde ölen tüm geyiklerin, kronik zayıflama hastalığına karşı test edilmesi zorunludur. Hastalık son derece bulaşıcı olduğundan, bir hayvanın testi pozitif çıktığında, tüm sürünün enfekte olduğu kabul edilmektedir. Şu an için hastalığın yalnızca geyik, ren geyiği, karibu, Kanada geyiği ve Amerika geyiği gibi hayvanları enfekte ettiği düşünülmektedir.
İnsanlar Arasındaki Yayılma Tehlikesi Üzerine Araştırmalar
2023 yılında, dünyanın dört bir yanından 68 araştırmacıdan oluşan bir ekip, eğer insanlar arasında bir yayılma olursa bunun sonuçlarını araştırmaya başladı. Minnesota Üniversitesi’nde bulaşıcı hastalıklar uzmanı ve kronik zayıflama hastalığı konusunda önde gelen otoritelerden biri olan Michael Osterholm, KFF Sağlık Haberleri’ne verdiği demeçte, “Sonuç olarak, oldukça hazırlıksızız” ifadesini kullandı ve devam etti: “Şu anda bir yayılma görseydik, serbest düşüşte olurduk. Ne yapılacağına ya da nasıl takip edileceğine dair bir acil durum planı yok.”
Ekip, laboratuvar kapasitesi, teşhis, izleme, eğitim ve sosyal yardımları inceleyerek potansiyel bir salgına karşı hazırlık yapmaktadır. Enfekte et yiyen insanlardan kaynaklanabileceği düşünülen bulaşmanın, insanlar için zaten mevcut olan enfekte geyiklere avlanma ve yeme yoluyla gerçekleşebileceği öngörülmektedir. Son birkaç yılda, on binlerce enfekte hayvanın insanlar tarafından tüketildiği kaydedilmiştir ve insanlarda hastalığın bilinen hiçbir vakası görülmemiştir. Raporlar, 2017 yılında 7.000 ila 15.000 arasında enfekte hayvanın yenildiğini ve bu sayının her yıl %20 oranında artmasının beklendiğini göstermektedir.
Ancak, bu hastalığın yüksek ısıya ve dezenfektanlara karşı dayanıklı olması, ondan kurtulmanın neredeyse imkansız olduğu anlamına gelmektedir. Hastalığın çevresel kalıcılığı, insanların da kirlenmiş toprak ve su yoluyla hastalığa maruz kalabileceği gerçeğini ortaya koymaktadır. Eylül 2022’de Calgary Üniversitesi’nden yapılan bir araştırma, kronik zayıflama hastalığı prionlarının insanları enfekte etme engelinin mutlak olmadığını ve insanlara bulaşma riskinin gerçek olduğunu gösteren ilk bulguları yayınladı.
Calgary Üniversitesi Prion Hastalığı Araştırmaları Kanada Araştırma Başkanı ve doçent Dr. Sabine Gilch, “Deli Dana Hastalığı [sığır süngerimsi ensefalopati (BSE) olarak da bilinir] prion hastalıklarının hayvanlardan insanlara bulaşma bariyerini aşabildiğini biliyoruz” diyerek durumu özetledi. Gilch, “BSE krizi sırasında, BSE, kontamine et veya gıda ürünleri yoluyla insanlara bulaşmış ve Creutzfeldt-Jakob hastalığının varyantı olarak adlandırılan yeni bir insan prion hastalığı biçimine neden olmuştur.” şeklinde devam etti.
Kronik zayıflama hastalığı, ilk olarak 1967 yılında Colorado’da esaret altındaki geyiklerde keşfedilmiş olup, şu anda en az 31 ABD eyaletinde, dört Kanada ilinde ve diğer dört ülkede de gözlemlenmektedir.
