Plasebo Etkisi Üzerine Tartışmalar
Şikayetleri olan bireylerde, şeker gibi sahte ilaçlarla yapılan “tedavi” sonrasında iyileşme gözlemlenmesi, plasebo etkisinin uzun zamandır tartışılan bir konusu. Bu tartışmalar, günümüzde X gibi sosyal medya platformlarında devam ediyor. X kullanıcısı zeta_goblin, takipçilerine bu etkinin, hastalara plasebo (sahte ilaç) aldıklarının açıklandığı çalışmalarda bile ortaya çıkması hakkında düşüncelerini sordu ve yeni bir tartışma başlattı.
Aralarında plasebo etkisini bir gruba vermeden önce 15 dakika boyunca açıklayan bir araştırmanın da bulunduğu küçük ölçekli çalışmalar, bu etkinin varlığını destekliyor. Aksi bir açıklama olmamasına rağmen, ısınma plakaları uygulanan ve dayanamayacak hale gelene kadar ısının artırıldığı kısımda, plasebo krem verilen gruba göre daha uzun süre dayanabilen bir grup tespit edildi. Ayrıca, bazı küçük çalışmalarda Parkinson hastalarının plasebo aldıktan sonra motor skorlarında iyileşmeler gösterdiği kaydedildi.
Bazı klinisyenler plasebo etkisine inanarak hastalarına plasebo reçete ediyor. Bir BMJ araştırması, önceki yıl ABD’deki doktorların yaklaşık yüzde 3’ünün plasebo olarak salin kullandığını, yüzde 2’sinin şeker hapları kullandığını, yüzde 41’inin reçetesiz analjezikleri tercih ettiğini ve yüzde 38’inin vitamin kullandığını ortaya koydu. Yazarlar, “Doktorların küçük ama dikkate değer bir kısmı, aynı dönemde plasebo tedavisi olarak antibiyotik (%86,13) ve sakinleştirici (%86,13) kullandığını bildirdi” ifadesine yer verdiler.
Plasebo etkisi gerçekten mevcut; ancak…
Doktorların da bu etkiyi kullanması, plasebo etkisinin işe yaradığını gösteriyor gibi görünse de, bazıları bu durumun hastaları aldatıcı olduğu gerekçesiyle kullanılmaması gerektiğini savunuyor. Ayrıca, plasebo etkisinin büyük ölçüde bir hastalığın doğal seyrindeki dalgalanmalar ve “ortalama gerileme” ile ilişkili olduğunu belirtiyorlar.
2001 yılında plasebo etkilerinin etkinliğini değerlendiren bir ekip, hastaların rastgele plasebo gruplarına veya tedavi verilmeyen gruplara atandığı 114 klinik çalışmanın sistematik incelemesini gerçekleştirdi. Bu denemelerde, temel hedef plasebo alan hastaları, hastalığın normal seyrini yaşayan hastalarla karşılaştırmaktı. Ekip, “Sübjektif veya objektif ikili veya sürekli objektif sonuçları olan araştırmalardan elde edilen birleştirilmiş verilerde, tedavi uygulanmaması ile karşılaştırıldığında plasebonun anlamlı bir etkisini tespit edemedik. Ancak, sürekli subjektif sonuçları olan ve ağrı tedavisini içeren denemelerde, plasebo ile tedavi verilmemesi arasında anlamlı bir fark bulduk” şeklinde bir değerlendirme yaptı ve ekledi: “Klinik araştırma ortamı dışında, plasebo kullanımının hiçbir gerekçesi yoktur.”
2004 yılında 52 yeni denemeyi analiz eden bir takip çalışması da benzer sonuçlar elde etti. Kısacası, plaseboların hastaların kendileri tarafından bildirilen ağrıları ve diğer subjektif ölçümleri üzerinde sınırlı bir etkisi olduğu görülüyor. Ancak, hastalıklar üzerinde olumlu bir etki yarattığını veya bu etkilerin hastalık üzerindeki fizyolojik mekanizmalarını açıklayan ikna edici kanıtlar eksik kalıyor.
