Kediler ve bazı köpek türleri dahil birçok hayvanın gözleri, loş ışıkta parlayarak belirgin hale gelir. Peki, bu ilginç fenomenin arkasındaki bilimsel gerçekler nelerdir? Gece avlanan veya yiyecek arayan birçok tür, göz yapıları sayesinde karanlıkta daha iyi görme yeteneğine sahiptir. Kedilerin gözleri, avlarını genellikle şafak ve alacakaranlık saatlerinde yakalamak için özel olarak evrimleşmiştir.
Tüm gözler ışığı yansıtır; fakat bazı hayvanların gözlerinde, geceleri parlamasına neden olan özel bir yansıtıcı yapı bulunur: ‘tapetum lucidum’. Bu yapı, bir kedinin göz yapısında, bir ayna gibi görev gören kristallerden oluşan hücreler içerir. Tapetum lucidum, ışığın retinaya daha iyi bir şekilde ulaşmasına olanak tanıyarak, kedinin gece görme yeteneğini artırır. Bu tabaka, aslında birçok gece avcısının gözbebeklerinin arkasında bulunan bir aynadır ve bu sayede hayvanların karanlık ortamlarda daha iyi görmelerine yardımcı olur.
Bir kedinin gözlerinde parlayan ışık, tapetum lucidum’un işlevi sayesinde gerçekleşir. Işık, retinanın içinden geçerken tapetum lucidum’a çarpar ve burada yansıyarak gözün arka kısmına geri döner. Bu durum, fotoreseptörlerin kullanabileceği daha fazla ışığın sağlanmasına yardımcı olur. Bu nedenle kediler, karanlık ortamlarda insanlardan çok daha iyi görebilirler. Kedinin gözlerinden yansıyan bu ışık, göz parlaması olarak adlandırılan olguyu oluşturur; bu da kedinin gözlerinin karanlıkta parlıyor gibi görünmesine neden olur. İnsanlarda ise bu tapetum lucidum tabakası bulunmamaktadır.
Diğer Hayvanlarda Tapetum Lucidum
Tapetum lucidum, geceleri görme yeteneğine ihtiyaç duyan birçok hayvanda bulunur. Örneğin, yırtıcı hayvanlar, tilkiler, çiftlik koyunları ve keçileri gibi pek çok türde bu yapıya rastlanır. Ayrıca, balıklar, yunuslar ve diğer su hayvanları da bu yapıdan faydalanarak bulanık ve karanlık sularda daha iyi görme yeteneği kazanır. Kara hayvanlarında tapetum, gözün üst kısmında ve retinanın arkasında bulunurken, su canlılarında bu yapı gözün büyük bir kısmını kaplar; bu da onların karanlık sularda çevrelerini daha iyi görmelerine yardımcı olur.
Ancak, göz parlaması özellikleri her hayvanda bulunmaz. Bazı küçük evcil köpeklerde bu özellik yoktur. Ayrıca, mavi gözlü ve beyaz ya da açık renkli tüyleri olan birçok hayvan da tapetum lucidum’u kaybetmiştir. Bu nedenle, göz parlaması olgusu, hayvan türleri arasında değişiklik göstermektedir.
