Depremlerden Önce Görülen ‘Deprem Bulutları’
Depremlerden önce veya bazen de sonrasında, ‘deprem bulutları’ olarak adlandırılan garip bulut şekillerine dair birçok fotoğraf sosyal medyada paylaşılmaktadır. Peki, bu bulutlar gerçekten depremlerin habercisi olabilir mi? Bu konuda bilinenleri inceleyelim…
Deprem Bulutu Nedir?
Deprem bulutları, depremlerden önce ortaya çıktığına inanılan, olağandışı şekillere sahip bulutlardır. Halk arasında bu bulutların depremin habercisi olabileceği düşüncesi, yüzyıllardır devam eden bir inançtır. Bu inanış, 6. yüzyıla kadar uzanırken, günümüzde bazı bilim insanları sismik olaylarla bulutlar arasında bir ilişki olduğuna dair spekülasyonlar yapmaktadır. Ancak, genel bilimsel görüş, bu iki olgu arasında herhangi bir ilişki olmadığı yönündedir.
Deprem Bulutu Fikri Nedir?
Güvenilir bilimsel araştırmalara dayanan kısa cevap, deprem bulutu kavramının bilimsel temellere dayanmadığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, deprem bulutları fikri, Seattle’da yaşayan emekli bir Çinli kimyager olan Zhonghao Shou gibi kişilerin desteğiyle yayılmıştır. Shou, bu olguyu açıklarken, “Bir deprem fayında biriken gerilimler, suyun birikmesine olanak tanıyan kayalarda çatlaklar oluşturur. Basınçlar biriktikçe, su ısınır ve buharlaşarak olağandışı bulut desenleri oluşturmak için atmosfere yükselir
Deprem Bulutu Gerçek Mi?
Varsity.co.uk’ta yayımlanan bir makaleye göre, Zhonghao Shou’nun görüşüne gösterilen ilgi, 2003’te İran’da yaşanan bir depremle ilgili doğru tahminleri nedeniyle artmıştır. Ancak, İtalya’daki bir depreme ilişkin yapılan bir araştırmada bu bulutlar ile depremler arasında bir bağlantı bulunamamıştır. Çoğu sismolog, bu iddiaya şüpheyle yaklaşmaktadır. Claremont’taki Harvey Mudd Koleji’nde fizikçi olan Greg Lyzenga, “Depremler ve meteoroloji arasında istatistiksel bir ilişki şimdiye kadar kanıtlanamamıştır” diyerek, bu durumun daha derin bir araştırma gerektirdiğini belirtmektedir. Türkiye’de Jeoloji Mühendisleri Odası’nın resmi internet sitesinde ise “Bulutlarla depremlerin ilişkisi konusunda kanıtlanmış ciddi bir ilişki bulunmamaktadır” ifadesi yer almaktadır. Örneğin, 2022 yılının kasım ayında İstanbul’da görülen bulutlar, ‘deprem bulutu’ endişesi doğurmuştu. O dönemde, Anadolu Ajansı’nın teyit hattı, bu bulutların “cirrocumulus” bulutları olduğunu bildirmişti. Haberde, “Yüksek seviyede bulutlar kategorisinde yer alan bu bulut türü, küçük gruplardan oluşan ince, beyaz ve gölgesiz bir bulut yapısıdır. Bu bulut türünü topluca görebileceğimiz gibi, ayrı ayrı parçacıklar halinde de gözlemleyebiliriz.” denilmektedir.
Deprem Bulutu Hakkında Uzman Görüşü
O dönemde konu hakkında görüşlerini paylaşan Prof. Dr. Ziyadin Çakır, “Bu bulutlarla ilgili bazı söylemler ve gözlemler mevcut, ancak kabul edilmiş bir görüş veya teori yok. Özellikle küçük depremler için olma olasılığı oldukça düşük, büyük depremler içinse bazı söylemler var ama kesin bir teori yok. Bunlar sadece iddialardan ibaret. Dünyada her gün yüzlerce, binlerce deprem meydana geliyor. Eğer böyle bir durum olsaydı, bu durum gözlemlenirdi. Dolayısıyla, böyle bir gözlem mevcut değildir.” şeklinde açıklamalarda bulunmuştur.
Deprem Havası Diye Bir Şey Var Mı?
Peki, deprem havası diye bir kavram var mı? ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu bu soruya şöyle yanıt vermektedir: M.Ö. 4. yüzyılda Aristoteles, yeraltı mağaralarında sıkışan havanın sarsıntılara yol açtığını öne sürmüştür. Mağara çatılarını iten havanın küçük sarsıntılara, yüzeyi kıran havanın ise büyük sarsıntılara neden olduğu düşünülmekteydi. Bu mantıkla, depremlerden önce dünyanın içinde büyük miktarda hava bulunacağı tahmin edilmekte, bu nedenle atmosferde havanın az, durgun ya da rutubetli olacağı öngörülmektedir. Ayrıca, depremlerin genellikle sakin ve bulutlu havalarda meydana geldiği yönünde bir teori de vardır. Ancak, deprem havası diye bir şey yoktur. İstatistiksel olarak, soğuk, sıcak, yağmurlu havalarda vb. depremlerin yaklaşık olarak eşit bir dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Büyük fırtına sistemleriyle (tayfunlar, kasırgalar vb.) ilişkili çok büyük alçak basınç değişikliklerinin fay kayması olaylarını tetiklediği bilinse de, bu tür durumların sayıları küçüktür ve istatistiksel olarak anlamlı değildir.
Depremler Önceden Tahmin Edilebilir Mi?
Peki, depremler önceden tahmin edilebilir mi? ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu, bu soruya kesin bir hayır yanıtı vermektedir. Ne USGS ne de diğer bilim insanları, büyük bir depremin kesin tarihini, saatini, yerini veya büyüklüğünü tahmin edemez. USGS bilim adamları yalnızca belirli bir alanda belirli bir yıl içinde önemli bir depremin meydana gelme olasılığını hesaplayabilirler. Bir deprem tahmini, 3 unsuru tanımlamalıdır: 1) tarih ve saat, 2) yer, 3) büyüklük. Evet, bazı insanlar depremleri önceden tahmin edebildiklerini iddia etseler de, bu açıklamaların yanlış olmasının nedenleri şunlardır:
- Bilimsel kanıtlara dayanmazlar ve depremler bilimsel bir sürecin parçasıdır. Örneğin, depremlerin bulutlar, vücut ağrıları ve sümüklü böceklerle hiçbir ilgisi yoktur.
- Bir tahmin için gerekli olan üç öğeyi de tanımlamazlar.
- Tahminleri o kadar geneldir ki, her zaman uyan bir deprem olacaktır; örneğin, (a) Önümüzdeki 30 gün içinde ABD’de bir yerde bir M4 depremi olacak.
- Tahminlerine uygun bir deprem meydana gelirse, tahmin ettikleri unsurlardan biri veya daha fazlası gerçekte meydana gelenden çok farklı olmasına rağmen başarı iddiasında bulunurlar.
Bu İçerikler de İlginizi Çekebilir
- Artçı Deprem Nedir? Öncü Deprem Nedir?
- Deprem Çantası Nasıl Hazırlanır?
- Türkiye Deprem Tehlike Haritası
- Doğu Anadolu Fay Hattı
- Richter Ölçeği Nedir?
