Maymunlarda Utanç Duygusu: Bir Gözlem
Araştırmacılar, hata yapan maymunların davranışlarını inceleyerek, utanç duygusunun sosyal durumları yatıştırmada önemli bir rol oynadığını keşfettiler. Bu durum, göz temasından kaçınma ve ciltteki kızarmalar gibi davranışlarla kendini gösterebilir. Başka bir deyişle, hayvanların da insanlar gibi utanç hissi yaşayabileceği anlaşılmıştır.
Utangaç bir bireyi bir kilometre uzaktan bile fark edebilirsiniz; ancak hayvanlardaki duygusal durumları belirlemek, daha karmaşık bir mesele olabilir. Mark Bekoff, BioScience dergisinde kaleme aldığı bir makalede, ünlü primatolog Jane Goodall‘ın dikkat çekici bir gözlemini aktarıyor. Goodall, “Freud” adındaki genç bir şempanzenin, bir dalda sallandıktan sonra düşüşünü izledi. Düşmesinin ardından, Freud hemen amcası Figan‘a bakarak, düşüp düşmediğini kontrol etti. Bu durum, bir grup insanın önünde tökezleyen birinin tepkisi ile benzerlik gösteriyor.
Benzer bir utanç tepkisi, çiftleşme sonrası bir hendek içine düşen bir erkek maymunda da gözlemlendi. Bu gözlemler, utancın farklı hayvan grupları arasında evrimleşmiş olabileceğini düşündürüyor. Bunun için, konvergent evrim olarak bilinen bir süreç yaşanmış olmalı; yani hayvanların çevresine uyum sağlama amacı taşımaları gerekmektedir.
Psikologlar Dacher Keltner ve Cameron Anderson, 2000 yılında yayımladıkları bir makalede, utancın, işlerin ters gittiği durumlarda sosyal ilişkileri düzeltebilecek bir yatıştırma işlevi görebileceğini öne sürüyorlar. Utangaçlık hissi genellikle rahatsız edicidir, ancak kendinizi aptalca bir durumda göstermek, başkalarında gülme tepkisi uyandırarak sizi rahatlatabilir. Keltner’in daha önce gerçekleştirdiği bazı araştırmalar, hem insanlarda hem de insan olmayan primatlarda gözlemlenen yatıştırma davranışlarını ortaya koymuştur. Bu davranışlar arasında göz kaçırma ve cildin kızarması gibi tepkiler yer alıyor.
