Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde 6 Şubat 2023 tarihinde saat 04.17’de meydana gelen 7,7 büyüklüğündeki deprem, ardından Elbistan ilçesinde aynı gün saat 13.24’te 7,6 büyüklüğünde bir başka depremle takip edildi. Gaziantep’te ise büyüklükleri 6,4 ile 6,5 arasında değişen iki deprem daha yaşandı. Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinde gerçekleşen bu depremler, sadece o bölgede değil, çevresindeki illerde de büyük yıkıma neden oldu; Kilis, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Gaziantep, Şanlıurfa, Adıyaman, Malatya ve Hatay’da ciddi hasarlar oluştu.
Bu felaketler, deprem gerçeğini bir kez daha gözler önüne serdi ve Türkiye Deprem Tehlike Haritası, internette en çok aranan konulardan biri haline geldi. Peki, Deprem Risk Haritası nasıl kullanılır ve deprem riski nasıl sorgulanır? Türkiye’nin güncellenmiş Deprem Tehlike Haritası, 18 Mart 2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir. AFAD’ın (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) resmi web sitesinde yıllara göre deprem tehlike haritalarını görmek mümkündür.
Yeni Türkiye Deprem Tehlike Haritası ile “birinci derece deprem bölgesi” gibi ifadeler kaldırılmıştır. Artık her yerleşim yeri için yeni parametreler ve detaylı bilgiler bulunmaktadır. e-Devlet üzerinden erişilebilen Türkiye Deprem Tehlike Haritaları İnteraktif Web Uygulaması sayesinde, kullanıcılar kendi konumlarındaki yer hareketleri ve beklenebilecek en büyük değerler hakkında bilgi alabilmektedir.
E-DEVLET DEPREM RİSKİ SORGULAMA
TÜRKİYE DEPREM TEHLİKE HARİTASI HAKKINDA
Atlas Dergisi, Türkiye Deprem Tehlike Haritası konusunu 2020 yılında yayımlanan Türkiye Deprem Atlası’nda kapsamlı bir şekilde ele almıştır. Aşağıda yer alan metin, 2020 tarihli Türkiye Deprem Atlası’ndan aktarılmıştır.
YAZI: DOÇ. DR. BÜLENT ÖZMEN
Türkiye’nin deprem bölgeleri haritaları, bugüne kadar altı kez güncellenmiştir. Bu değişimlerin nedeni, deprem mühendisliği ve mühendislik sismolojisindeki gelişmeler ile aktif tektonik ve sismotektonik bulguların artmasıdır. Ayrıca, tarihsel ve aletsel dönemde meydana gelen depremlerle ilgili bilgilerin ve kayıtların çoğalması da önemli bir etkendir.
Bu değişiklikler 1945, 1947, 1963, 1972, 1996 ve 2019 yıllarında bakanlar kurulu kararlarıyla gerçekleştirilmiştir. Son güncellenmiş harita, 18 Mart 2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı ve 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girdi. Böylece, Türkiye’nin Deprem Haritası, 23 yıl aradan sonra, dünya genelinde ve Türkiye’deki deprem mühendisliği alanındaki gelişmelere paralel olarak değiştirilmiştir.
Peki, yeni Türkiye Deprem Haritası ile ne gibi değişiklikler meydana gelmiştir?
Yeni Deprem Tehlike Haritası interaktif bir biçimde sunulmuştur. Kaynak: AFAD / deprem.afad.gov.tr
Önceki deprem bölgeleri haritası 1996 yılında yayınlanmıştı ve bu haritada Türkiye, 50 yıl içinde yüzde 90 ihtimalle aşılmayacak yer ivmelerine göre beş bölgeye ayrılmıştı. Bu haritada Türkiye yüzölçümünün yaklaşık yüzde 66’sının birinci ve ikinci derece deprem bölgesinde bulunduğu ve nüfusunun yüzde 71’inin bu bölgelerde yaşadığı gösteriliyordu.
23 yıl aradan sonra yeni Deprem Tehlike Haritası’nın yürürlüğe girmesi ile bölgeleme terimleri, yani “birinci derece deprem bölgesi”, “ikinci derece deprem bölgesi” gibi ifadeler kaldırılmıştır.
Artık her yerleşim biriminin, hatta mahallelerin deprem tehlikesi, faya yakınlığına veya uzaklığına bağlı olarak değişen değerler içermektedir. Parsel bazında, koordinat bilgileri girilerek bina bazında deprem tehlikesi öğrenilebilmekte ve istenirse deprem raporu alınabilmektedir.
Bu haritada verilen deprem tehlikesi değerlerine göre binalarımızın inşa edilmesi gerektiği, mevcut binaların performanslarının değerlendirilmesi ve riskli olanların tespit edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Dolayısıyla, bu değişimlerden hepimiz doğrudan veya dolaylı bir şekilde etkilenmekteyiz.
NÜFUSUN YÜZDE 27’Sİ BU BÖLGEDE YAŞIYOR
İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’na (AFAD) göre, yeni deprem tehlike haritasına göre Türkiye yüzölçümünün yüzde 18’i birinci derece deprem tehlikesi altında bulunmakta ve nüfusun yüzde 27’si de bu bölgede yaşamaktadır. 475 yıllık dönüş periyodu ve 50 yıl içinde yüzde 90 ihtimalle aşılmayacak maksimum yer ivmelerini (PGA) gösteren 1996 tarihli harita ile karşılaştırıldığında, birinci derece (PGA ≥ 0.4 g) deprem bölgesinin toplam alanının 2019 tarihli haritada azaldığı görülmektedir.
HARİTA NASIL KULLANILABİLİR?
AFAD tarafından hizmete sunulan web sayfası ile yeni Deprem Tehlike Haritası interaktif hale getirilmiştir. E-devlet şifresi ile giriş yaparak, bulunduğunuz yerin ve bölgenin deprem tehlikesi ile ilgili pek çok farklı sorgulama yapabilir, bu bilgileri harita üzerinde görebilir ve istenirse rapor halinde çıktı alabilirsiniz. Yeni deprem tehlike haritalarında, deprem tehlikesi maksimum yer ivmesi, spektral ivme ve maksimum yer hızı cinsinden tanımlanmaktadır.
